Ekonomi ve Finans Yazıları

Para politikası aktarım mekanizması, merkez bankasının politika kararlarının reel ekonomik faaliyetleri ve enflasyonu etkileme sürecini ifade eder. Modern para teorisi, para politikasının sadece fiili politika önlemleri yoluyla değil, aynı zamanda geleceğe ilişkin beklentiler yoluyla da işlediğini vurgular. Bu yazının konusunu para politikasının aktarım kanalları ve özellikle de son dönemde giderek ağırlık kazanan beklentiler kanalı oluşturmaktadır. Merkez bankalarının kamuoyu nezdindeki güvenilirliklerinin beklentiler kanalının etkinliği ve başarısı üzerindeki etkisi de değerlendirilmektedir.  A.      Para Politikasının Ana Aktarım Kanalları Para politikasının temel aktarım kanallarını beş başlıkta toplamak mümkündür: 1.       Faiz Oranı Kanalı Merkez bankasının kısa vadeli politika faizini değiştirmesi bankalararası faiz oranlarını, mevduat ve kredi faiz oranlarını, tahvil getirilerini etkileyerek iktisadi birimlerin borçlanma maliyetl...

Türk bankacılık sektöründe tüketicilere kullandırılan ihtiyaç kredisi ile kredi kartı borçlarındaki yasal takibe düşme tutar ve oranında 2024 yılında başlayan hızlı artış 2025 yılının ilk dört ayında da devam etmektedir.    İhtiyaç kredilerinde takip oranı % 5’e yaklaşmıştır   2023 yılı sonunda 29,1 Milyar TL olan takipteki kredi borcu, 2024 yılı sonunda % 100 oranında artarak 58,3 Milyar TL’ye ulaşmıştır. BBDK tarafından yayımlanan 2 Mayıs 2025 tarihli verilere göre söz konusu tutar ilk dört ayda % 37 artmış ve 79,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. İhtiyaç kredilerinin takibe düşme oranı %4,9’dur. Trendin aynı şekilde devam etmesi halinde 2025 yıl sonunda takip oranının % 8’i aşması mümkündür. Kredi Kartı Takip Borçları İlk Dört Ayda % 48 Oranında Artmıştır   Benzer durum kredi kartı borçları için de geçerlidir. Kredi kartı borçlarında takip tutarı 2025 yılının ilk dört ayında % 48 artarak 55,6 Milyar TL’den 82,3 milyar TL’ye yükselmiştir. Takip oranı da yaklaşık %...

2021 yılı sonbahar aylarında T.C. Merkez Bankası yükselme eğilimde olan enflasyona rağmen politika faizini indirmeye başlamış, bunun doğal sonucu olarak takip eden dönemde enflasyon hızla yükselmiştir. Giderek bozulan ekonomik dengelerin cari işlemler ve döviz krizine yol açması riskinin artması ve genel seçimlerin de yapılmış olması ile birlikte T.C. Merkez Bankası 2023 yılı haziran ayında faiz artırım sürecine girmiş, politika faizini % 8.50’den % 15’e çıkartmıştır. Banka faiz artırım sürecini, ekonomide ani duruş riskini ve yaklaşan yerel seçimleri de göz önünde bulundurarak uzun bir zamana yaymış, 2024 yılı mayıs ayında % 50’ye kadar yükseltmiştir.    Faiz artırım sürecinin çok uzun bir zaman yayılması, dezenflasyonist para politikasına maliye politikası tarafından hemen hemen hiç destek gelmemesi, kamuoyunda enflasyonun düşeceğine yönelik beklentinin oluşturulamaması enflasyonundaki düşüş eğiliminin arzulanan boyuta ulaşmasını engellemiştir. Süresi uzayan ve kendisinden b...

Getiri (verim) eğrisi, faiz getirili menkul kıymetlerin farklı vadelerdeki faiz oranlarının (getirilerinin) grafiksel bir gösterimidir. Üç ay gibi kısa vadeden başlayarak 10 - 30 yılla varan geniş bir vade yelpazesinde, konusu olduğu menkul değerin faiz oranı değişimini yansıtır. Eğri devlet tahvillerinin vade ufkunun getiri yönünden somutlaştırılmasında ve bir ekonominin geleceğine yönelik beklentilerin değerlendirilmesinde kullanılır. Normal koşullarda, vade uzadıkça ödünç verilen fonlar için talep edilen faizin yükselmesinin doğal sonucu olarak getiri eğrilerinin soldan sağa doğru pozitif eğimli olması beklenir. Vade uzadıkça tahvillerin yatırımcılara sağladığı getiri yükselecektir. Böyle bir ortamda yatırımcılar gelecekte ekonomik büyüme ve muhtemelen ılımlı bir enflasyon beklemektedir. Bu da sağlıklı ve genişleyen bir ekonomiyi yansıtmaktadır. Yatay getiri eğrileri kısa ve uzun vadeli menkul değerlerin benzer getiri sağladığını gösterir. Düz getiri eğrilerine genelde ekonomik beli...

T. C. Merkez Bankası’nın uygulamakta olduğu para politikası faiz oranında 2021 yılında indirime gitmesi ve bu oranı uzunca bir süre düşük tutması sebebi ile Türkiye ekonomisi yüksek enflasyon dönemine girmiş, 2020 yılında %14,60 olan TÜFE 2024 yılı haziran ayında %71,60’a kadar yükselmiştir. Böyle bir ortamda  bankacılık sektörünün karlılığının ve özkaynaklarının enflasyon karşısında korumasının önemi daha da artmıştır. Türk bankacılık sektöründe mevduat bankaları sahiplik yapıları açısından özel, kamu ve yabancı sermayeli olmak üzere üç ana gruba ayrılmaktadır. Yazımızda kamu mevduat bankaları özkaynak karlılığı ve aktif verimliliği açısından 2020 yılı sonu ile 2024 yılı haziran ayı arasında geçen yüksek enflasyon döneminde özel ve yabancı sermayeli mevduat bankaları ile karşılaştırılarak, değerlendirilecektir.  Değerlendirmede kullanılan rasyolar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun, enflasyon rakamları T.C. Merkez Bankası’nın, sektör payları Türkiye Bankalar Birliği...